Dolar neden yükselir?

Dolar neden yükselir, neden düşer?

Dolar neden yükselir? Sevgili Romalılar, bildiğiniz üzere özellikle son birkaç yıldır dolar kuru hepimizin gündeminde. Türkiye’de yaşayan vatandaşlar olarak, hepimiz kendi çapımızda küçük bir ekonomist olma yolunda ilerliyor, ekonomik tahminlerde bulunuyoruz.

Bir siyasetçi açıklama yapıyor ve dolar yükseliyor. Bir bakan görevden alınıyor ya da kendi deyimiyle iznini istiyor dolar yükseliyor. ABD Başkanı bir açıklama yapıyor dolar yükseliyor. Merkez Bankası faiz artırıyor, dolar düşüyor. Faiz düşürüyor dolar yükseliyor, düşüyor, yükseliyor, düşüyor.

Peki, dolar neden yükselir, neden düşer diye hiç düşündünüz mü? Bu zamana kadar ben de pek düşünmemiştim açıkçası. Sonra düşünmeye, araştırmaya ve anlatmaya karar verdim. Başlayalım…

DOLAR NEDEN YÜKSELİR?

Doların yükselişini ve düşüşünü belirleyen ana etkenlerden biri arz-talep dengesidir. Basit bir matematikle özetleyecek olursak; ülkemiz sınırları içerisinde dolara talep fazla ancak ülke içerisindeki dolar rezervi talep edilenden azsa dolar yükselir (değerlenir). Çünkü rezerv miktarı talebi karşılayamaz.

dolar neden yükselir?
Dolar neden yükselir?

Doların reel (politika dışı anlamında kullanılmıştır) yükselişini etkileyen ikinci ana etken de ülke sınırları içerisindeki yabancı yatırımcı varlığıdır. Yabancı yatırımcı eşittir döviz demektir. Yabancılar ülkemize yatırım yapmıyor, mevcut yatırımcılar da Türkiye pazarından çıkmaya çalışıyorsa dolar yükselir. Ülke içerisindeki döviz rezerv miktarı azalır.

Siyasi söylem ve davranışlar, belirli bir seviyenin üzerine çıktığında dolar artar. Çünkü hem vatandaşlarda hem de yatırımcılarda ‘güvensiz’ bir algı oluşur. Güvensizliğin olduğu yerde yerel paranın değeri düşer, çeşitli kaygılarla vatandaşlar paralarını bankalarda tutmak yerine dövize ve altına yatırır, yatırımcılar küçülmeye gider ya da toptan faaliyetini sonlandırma kararı alır.

Yabancı turist varlığının ve dolayısıyla turizm gelirinin azalması da doların artışına sebep olur. Ülkemiz, gerek coğrafi konumu, gerek doğal ve tarihi güzellikleriyle tam bir turizm cennetidir. Yaz ve kış milyonlarca turisti bu topraklara çeker. Turist, ülkemize döviz sokar ve bu noktada rezervlerde yükseliş meydana gelir. Bununla birlikte dolar düşer. Ancak koronavirüs salgını nedeniyle, turizm gelirlerinde bir düşüş meydana gelmiştir. Bu durum da ülkemizde doların yukarı yönlü bir seyir izlemesine yol açmıştır.

turistler
Turistler

Ülkede yapılan üretim ve bu üretim mallarının ihracatı da döviz varlığıyla ve dolayısıyla döviz fiyatıyla doğrudan ilişkilidir. Eğer bir ülkede üretim düzeyi yüksekse ve bu üretim malları diğer ülkelere ihraç ediliyorsa döviz girdisi olur. Ancak eğer ülkede üretim düşükse, özellikle temel tüketim malları dışarıdan alınıyorsa bu durumda tam tersi bir grafik ortaya çıkar. Cari açık oluşur ve dolar yükselir.

Buraya kadar anlattıklarımız reel düzeyde doların fiyatını etkileyen temel etkenlerdir. Şimdi biraz daha detaya inip döviz kurundaki dalgalanmaların nedenlerini daha iyi anlamaya çalışalım.

DOLAR NEDEN YÜKSELİR? – CDS PRİMİ

CDS Primi (Credit Default Swap) borçlu ve alacaklı ilişkisini baz alan ve borçlunun borcunu ödememe riskini hesaplayan uluslararası finansal ölçektir. Bu priminin az olması, bir ülkeye duyulan uluslararası güvenin fazla olduğunu gösterir ve çok daha düşük faiz oranlarıyla borç bulur. CDS puanını doğrudan etkileyen nedenler şunlardır;

  • Ülkenin izlediği parasal politikalar
  • Ülkedeki kişi başına düşen milli gelir
  • Enflasyon oranı
  • İşsizlik oranı
  • İthalat, ihracat dolayısıyla oluşan cari açık ya da cari fazla oranı
  • İleriki dönemlerde gerçekleşmesi beklenen ekonomik öngörüler
  • Siyasi iklim
  • Dış ilişkiler

Eğer bir ülkenin CDS primi yüksekse, orada kur da yüksektir diyebiliriz. Bu ölçek dolar neden yükselir sorusunun önemli cevaplarından biridir. Ancak tabii ki de tek cevabı değildir. Yukarıda da sıraladığımız gibi işin içerisinde birçok parametre vardır.

ENFLASYON BASKISI

Bir ülkede enflasyon oranı yüksekse, vatandaşların yerel paraya olan talebi azalır. Döviz ve altına talep artar. Vatandaşlar, döviz ve altın alarak paranın değerini koruyacağını ve enflasyonu minimum düzeyde atlatacağını düşünür.

Enflasyon, dolar neden yükselir
Enflasyon – Dolar neden yükselir

FED FAİZ ORANI

Fed (Federal Reserve System), ABD para politikalarını yürüten merkez bankasıdır. Dünyanın en güçlü finans merkezi olarak kabul edilir. Bu bankanın en temel görevlerinden biri rezerv para statüsünde olan doları piyasaya sunmaktır. Bu hamleyle birlikte ticaret ve turizm canlanır. Nakit seviyesinin yükselmesiyle birlikte borsalarda da yükseliş başlar. Aynı zamanda kredi verir ve piyasaya açıkladığı faiz oranları kurda dalgalanmalara sebep olur.

Fed

Fed, faiz artırımı kararı aldığında ekonomik aktivitelerde ve dolayısıyla büyümede azalma olur. Kurumsal borçlanmalar artar ve bankalar tüketiciye ek masraflar sunar. Faiz artırımının etkileri reel ekonomide 6 ay sonra görülür ancak kur ve hisse senetleri bu kararlara anlık tepkiler verir. Fed’in faiz artırımı dolara olan talebi de artırır ve dolar diğer para birimlerine karşı değer kazanır.

Biraz karışık anlatmış olabilirim. Çünkü mümkün olduğunca özetleyerek anlatmaya çalıştım. Daha sonraki haftalarda Fed para politikalarının ekonomiye olan etkileri derinlemesine inceleriz. Şimdilik faiz artırımının dolarda yükselişe neden olduğunu bilmek yeterli.

KREDİ DERECELENDİRME KURULUŞLARININ NOTLARI

Kredi derecelendirme notu, bir ülkeye verilen borçların geri ödenebilirliğini belirleyen göstergelerden biridir. Dünya çapında, kredi derecelendirmesi yapan 3 büyük kuruluş vardır. Bunlar, Moody’s, Fitch ve Standard&Poors (S&P)‘dir. İllaki adlarını duymuşsunuzdur. Bu kuruluşlar, GSYH büyüme oranı, işsizlik oranı, cari işlemler dengesi, enflasyon oranı, kamu borçlanmaları ve işsizlik oranı gibi ülkelerin makroekonomik göstergelerine bakarak not verir.

Moody’s, Fitch ve Standard&Poors
Moody’s, Fitch ve Standard&Poors

Bu notlar yabancı sermayeye ihtiyaç duyan, dış ticaret açığı bulunan gelişmekte veya az gelişmiş ülkeler için yabancı yatırımcıların o ülkede yatırım yapabilmesi açısından çok büyük bir önem arz eder. Bu kuruluşların notlarını Doğruluk Payı adlı siteden aldığım aşağıdaki görsel açıklamaktadır.

Kuruluşların, kredi derecelendirme notlarını açıklamasının ardından not pozitif ise dolar düşer, negatif ise dolar yükselir.

IMF GİBİ KURULUŞLARDAN KREDİ ALMAK

Evettttttt, kanayan yaramıza hoş geldiniz. Ülkemiz geçmiş dönemlerde IMF’den (Uluslararası Para Fonu) defalarca borç almış, zorluklarla ödemiştir. Günümüzde bu kuruluştan borç almak hoş karşılanmaz. Alalım demiyorum elbette, ancak IMF’den borç alındığında yurt içine sıcak para girdisi sağlanacağı için dolar kurunda düşüş meydana gelir.

IMF - Uluslararası Para Fonu
IMF – Uluslararası Para Fonu

IMF, küresel finansal düzeni takip etmek, borsa, döviz kurları, ödeme planları gibi konularda denetim ve organizasyon yapmak, aynı zamanda teknik ve finansal destek sağlamak gibi görevleri bulunan uluslararası bir organizasyon olarak bilinmektedir. Ancak arka planda bir şeylerin peşindeler mi, peşindelerse neyin peşindeler gibi soruların cevabını bilemem. Komplo teorisyeni değilim. Bu nedenle bilinen görevlerini açıklayarak bu bahsi kapıyorum.

MERKEZ BANKASI’NIN KARARLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), şu görevleri yürütür;

  • Fiyat istikrarı sağlamak,
  • Finansal istikrarı sağlamak (para ve döviz piyasaları),
  • Döviz kuru rejimini yönetmek (Türkiye’deki döviz ve altın rezervlerini saklamak, ihtiyaç duyulduğunda bu rezervleri yönlendirmek ve kullanmak),
  • Para basmak,
  • Ödeme sistemlerini yönetmek.
Merkez Bankası
TCMB

Bu görevler ekseninde Merkez Bankası birtakım kararlar alır. Örneğin; swap anlaşmaları yapar, faiz artırımına ya da indirimine gider ve para basar. Merkez Bankası’nın kararları dolar üzerinde doğrudan etkilidir. Politikadan bağımsız ve güçlü kararlar verebilen Merkez Bankası, dolardaki yükselişi dengeleyebilir. Bağımsız olması nedeniyle, güven duyulan bir kurum haline gelir.

MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER

Büyüme, enflasyon, yabancı doğrudan yatırımlar, dış borç stoku, işsizlik, cari işlemler dengesi ve faiz oranları gibi göstergelerin bütünü makroekonomik göstergeler olarak bilinir. Göstergelerdeki olumlu sinyaller, dolar düşüşüne, olumsuz sinyaller ise dolar yükselişine neden olur.

ŞEFFAF YÖNETİM

Devletin yönetiminden, kurumların yönetimlerimlerine kadar tam bir şeffaflık sağlanması, yatırımcının ülkeye duyduğu güveni arttıran etkenlerdendir. Şeffaflığın sağlanması durumunda, ülkeye yatırımlar artacak, makroekonomik göstergelerde iyileşmeler yaşanacak ve neticede dolar düşecektir. Tersi durumda ise kurda yükselme meydana gelecektir.

YURT DIŞI İŞÇİ KAZANÇLARI

Bilirsiniz, ülkemiz başta Almanya olmak üzere, dünyanın çeşitli bölgelerine işçi göndermiş ve göndermeye devam etmektedir. Bu işçilerin ailelerine gönderdiği dövizler, rezervlerin yükselmesine yol açar.

Gazete küpürü
Yurtdışına giden işçiler

Benden bu kadar sevgili Romalılar. Bu satırların uzman bir ekonomist tarafından kaleme alınmadığını, yapılan araştırmalar neticesinde yazıldığını bir kez daha belirtmek istiyorum. Sizlere Dolar neden yükselir, neden düşer? sorusunun cevabını vermeye çalıştım.

Eğer içeriği beğendiyseniz, Squid Game konusu nedir? ve Astroloji nedir? Burçlar geçmişi ve geleceği söyleyebilir mi? başlıklı yazılarıma göz atmanızı tavsiye ederim.

AHMET KAPLAN

İnternet sitesi https://benahmetkaplan.com
Yazı oluşturuldu 39

Dolar neden yükselir, neden düşer?” için bir görüş

  1. Çok iyi arkadaş süper anlatmış .herkese tavsiye ederim

Yorumlar kapalı.

Benzer yazılar

Aramak istediğinizi üstte yazmaya başlayın ve aramak için enter tuşuna basın. İptal için ESC tuşuna basın.